Η φαινομενικά απλή λέξη «βομβαγγίς» περιγράφει ένα φαινόμενο που έχει αναπτυχθεί σταδιακά στις τελευταίες δεκαετίες, αλλά έχει ξεσπάσει με έντονη ένταση στις τελευταίες δεκαετίες. Πρόκειται για την τάση που επιβιώνει μεταξύ ανθρώπων από μετανάστευση, οι οποίοι μετά από χρόνια ή δεκαετίες στην ξένη πατρίδα επιστρέφουν στην Ελλάδα για να ζήσουν, να εργαστούν ή να εγκατασταθούν. Το όνομα αυτό, που προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «βομβαγγίς» (βομβαγγίζω = επιστρέφω), έχει μετατραπεί σε σύμβολο μιας μεταναστρικής μεταστροφής που επηρεάζει κάθε τομέα της ελληνικής κοινωνίας, από την εργασία μέχρι την οικογένεια, από την οικονομία μέχρι την πολιτική.
Από την επίσημη σελίδα της επίσημη σελίδα, που αποτελείται από μια δίκτυο ερευνητικών και κοινωνικών οργανισμών, προκύπτουν ενδιαφέροντα στοιχεία για το μέγεθος και τις μορφές αυτής της επιστροφής. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περίπου το 15% των μετανάστευσης στην Ευρώπη έχει ως αποτέλεσμα την επιστροφή των ατόμων στην πατρίδα τους, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή των χωρών που γίνονται προορισμός για επιστροφές. Η Ελλάδα δεν είναι μόνο η χώρα με τις υψηλότερες ποσοστιακές επιστροφές, αλλά και εκείνη που έχει τις υψηλότερες ποσοστιακές επιστροφές από άτομα με διπλή ή τριπλή υπηκοότητα.
Οι Αιτίες της Επιστροφής: Οικονομικά και Κοινωνικά Δυνάμεις
Οι βασικοί λόγοι για την επιστροφή των μετανάστευσης στη χώρα μας δεν είναι απλώς οικονομικοί, αλλά συνδέονται με μια συνδυασμένη σειρά παραγόντων. Οι εργασιακές ευκαιρίες στην Ευρώπη, παρά το ότι είναι υψηλής ποιότητας, δεν προσφέρουν πάντοτε σταθερή απασχόληση ή κοινωνική προστασία. Η αβεβαιότητα που δημιουργείται από την αστάθεια των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, η έλλειψη πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και η διαρκής πίεση για την επιβίωση σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο, οδηγούν πολλούς να επιστρέφουν σε χώρες με πιο σταθερές συνθήκες.
Σε επίπεδο κοινωνικό, η επιστροφή συνδέεται με την αναζήτηση μιας πιο σταθερής κοινωνικής δομής. Οι οικογένειες, που έχουν χάσει την ενότητα τους λόγω της μακράς διαμονής στο εξωτερικό, επιθυμούν να επανενωθούν. Επιπλέον, η έλλειψη αίσθησης ανήκεσης σε μια κοινότητα και η απουσία μιας κοινωνικής ιστορίας που να συνδέεται με την πατρίδα τους, παίζουν ρόλο. Η ελληνική κοινωνία, με την πολιτισμική της ταυτότητα και τις παραδόσεις της, προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας και ανήκεσης που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από άλλες κοινότητες.
Οι Τομείς που Επηρεάζονται: Από την Εργασία έως την Πολιτική
Η επιστροφή των μετανάστευσης έχει διαπερνάει κάθε τομέα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Στο εργασιακό πεδίο, παρατηρείται μια αύξηση της εργατικής δύναμης από άτομα που επιστρέφουν με εμπειρία από το εξωτερικό. Οι επαγγελματίες που έχουν αποκτήσει διεθνή επιχειρηματική ή τεχνολογική εμπειρία αποτελούν μια σημαντική πηγή γνώσεων και καινοτομίας. Τα επιχειρηματικά δικαιώματα και οι επενδύσεις αυξάνονται, καθώς πολλοί μετανάστες επιστρέφοντας στη χώρα, δημιουργούν νέες επιχειρήσεις ή αναβαθμίζουν υπάρχουσες.
Στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, η επιστροφή των μετανάστευσης έχει οδηγήσει σε μια μεταμόρφωση της δημογραφικής δομής. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια μείωση του πληθυσμού λόγω της μετανάστευσης προς το εξωτερικό, αλλά παράλληλα παρατηρείται μια αύξηση του πληθυσμού από άτομα που επιστρέφουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αναγκαιότητα προσαρμογής πολιτικών για την υποδομή, την εκπαίδευση και την κοινωνική προστασία. Επίσης, η πολιτική σκηνή έχει εντοπίσει το φαινόμενο της επιστροφής ως ένα νέο κοινωνικό φαινόμενο, με επιρροές σε θέματα όπως η πολιτιστική ταυτότητα, η κοινωνική ένταξη και η αστική ανάπτυξη.
Οι Προκλήσεις και οι Προοπτικές για το Μέλλον
Η επιστροφή των μετανάστευσης, παρά την ευκαιρία που προσφέρει, παρουσιάζει και πολλές προκλήσεις. Η έλλειψη υποδομών και υπηρεσιών στην Ελλάδα, η απουσία προσαρμογών στις κοινωνικές πολιτικές και η ανεπαρκής υποστήριξη για τους επιστρέφοντες μετανάστες αποτελούν βασικά εμπόδια. Επιπλέον, η κοινωνική ένταξη και η προσαρμογή σε νέες συνθήκες ζωής είναι δύσκολη διαδικασία για πολλούς.
Ωστόσο, οι προοπτικές για το μέλλον είναι ευπρόσδεκτες. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει προγράμματα υποστήριξης για τους επιστρέφοντες μετανάστες, όπως το πρόγραμμα «Επιστροφή και Ανάπτυξη», που προσφέρει υποτροφίες, υποδομές και κοινωνική υποστήριξη. Επίσης, η ανάπτυξη του δικτύου της Βομβαγγίς και η συνεργασία με οργανισμούς και ιδρύματα για την προώθηση του φαινομένου της επιστροφής είναι απαραίτητη. Η δημιουργία ενός κοινωνικού κλίματος που θα υποστηρίξει την επιστροφή και την ένταξη των μετανάστευσης αποτελεί κλειδί για την επιτυχία αυτής της διαδικασίας.
- Μεταξύ του 2010 και 2020, το 18% των μετανάστευσης από την Ελλάδα επέστρεψε στην πατρίδα της.
- Η Ελλάδα έχει την υψηλότερη ποσοστιακή επιστροφή μετανάστευσης στην Ευρώπη, με ποσοστό 12,5%.
- Περίπου 300.000 άτομα έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα από το 2008 έως το 2023.
- Το 65% των επιστρέφοντων μετανάστευσης έχει εργασιακή εμπειρία από το εξωτερικό.
- Οι επιστρέφοντες μετανάστες αποτελούν το 1,5% του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας.